Kalp kapak cerrahisi, hasarlı veya hastalıklı kalp kapaklarının onarımı veya değiştirilmesi amacıyla gerçekleştirilen önemli bir kardiyovasküler cerrahi prosedürdür. İnsan kalbinde dört kapak bulunur ve bu kapakların herhangi birinde ciddi darlık veya yetmezlik geliştiğinde, kan akımı bozulur ve kalp yetmezliği, aritmiler ve ölüm riski artar. Kalp kapak cerrahisi, bu hastaların yaşam kalitesini ve beklentisini dramatik şekilde iyileştirebilmektedir.

Kalp Kapaklarının Anatomisi ve Fonksiyonu

Kalp, kanın tek yönde akmasını sağlayan dört kapağa sahiptir. Mitral kapak, sol kulakçık ile sol karıncık arasında yer alır ve iki yaprakçıktan oluşur. Aort kapağı, sol karıncık ile aort arasında bulunur ve üç yaprakçıklıdır. Triküspit kapak, sağ kulakçık ile sağ karıncık arasında olup üç yaprakçığa sahiptir. Pulmoner kapak, sağ karıncık ile pulmoner arter arasında yer alır.

Kapaklar, kalp döngüsü sırasında açılıp kapanarak kanın ileri akışına izin verir ve geri kaçışını önler. Kapak hastalığı iki ana formda ortaya çıkar: stenoz (darlık) ve regürjitasyon (yetmezlik). Stenozda kapak tam açılamaz ve kan akımına direnç oluşturur. Regürjitasyonda kapak tam kapanmaz ve kan geriye kaçar.

Kapak Hastalıklarının Nedenleri

Kapak hastalıklarının birçok nedeni olabilir. Dejeneratif (yaşa bağlı) değişiklikler, gelişmiş ülkelerde en sık nedendir. Kapak yaprakçıkları kalınlaşır, kalsifiye olur veya sarkarak (prolapsus) fonksiyon bozukluğuna yol açar. Romatizmal kalp hastalığı, gelişmekte olan ülkelerde hala önemli bir etiyolojik faktördür ve genç yaşta ciddi kapak hastalığına neden olabilir.

Enfektif endokardit, kapak yaprakçıklarının bakteriyel enfeksiyonudur ve akut kapak yetmezliğine yol açabilir. Konjenital (doğuştan) kapak anomalileri, özellikle biküspit aort kapak sık görülür. İskemik kalp hastalığı, papiller kas disfonksiyonu veya rüptürü ile mitral yetmezliğe neden olabilir. Kardiyomiyopati ve sol ventrikül dilatasyonu, sekonder kapak yetmezliğinin önemli nedenlerindendir.

Kapak Hastalığında Semptomlar

Kapak hastalığının semptomları, etkilenen kapağa, hastalığın tipine (stenoz/regürjitasyon) ve ciddiyetine göre değişir. En sık şikayetler nefes darlığı, egzersiz intoleransı, halsizlik ve çarpıntıdır. İleri evrelerde ortopne (yatarken nefes darlığı), paroksismal noktürnal dispne (gece nefes darlığı ile uyanma) ve periferik ödem görülebilir.

Aort stenozu, egzersizle artan göğüs ağrısı (angina), senkop (bayılma) ve kalp yetmezliği semptomlarına yol açar. Mitral stenoz, atriyal fibrilasyon ve tromboembolik olaylarla komplike olabilir. Ciddi akut kapak yetmezliği (örneğin endokardit veya korda rüptürü), ani başlangıçlı pulmoner ödem ve kardiyojenik şoka neden olabilir.

Tanı ve Değerlendirme

Kapak hastalığının tanısında ekokardiyografi temel tetkiktir. Transtorasik ekokardiyografi (TTE), kapak anatomisi, fonksiyonu, darlık/yetmezlik derecesi ve ventrikül fonksiyonunu değerlendirir. Transözofageal ekokardiyografi (TEE), özellikle mitral kapak ve endokardit değerlendirmesinde daha detaylı görüntü sağlar. 3D ekokardiyografi, kapak anatomisinin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olur.

Kardiyak MR, kapak yetmezliğinin kantitatif değerlendirmesinde ve miyokard fibrozisinin tespitinde kullanılır. Kardiyak BT, aort kapağı ve kök anatomisini değerlendirir ve TAVI planlamasında önemlidir. Koroner anjiyografi, 40 yaş üstü hastalarda veya koroner arter hastalığı riski olanlarda preoperatif olarak yapılır.

Cerrahi Tedavi Endikasyonları

Cerrahi müdahale kararı, semptomların varlığı, kapak hastalığının ciddiyeti ve ventrikül fonksiyonuna göre verilir. Semptomatik ciddi kapak hastalığı, cerrahi için kesin endikasyondur. Asemptomatik hastalarda karar daha komplekstir ve sol ventrikül fonksiyonu, boyutları, pulmoner basınçlar ve egzersiz testi sonuçları değerlendirilir.

Ciddi aort stenozu (kapak alanı <1.0 cm², ortalama gradiyent >40 mmHg) semptomatik hale geldiğinde cerrahi önerilir. Ciddi mitral yetmezliğinde sol ventrikül genişlemesi veya fonksiyon bozukluğu başlamadan müdahale edilmelidir. Enfektif endokarditte ağır yetmezlik, büyük vejetasyon, emboli riski ve kontrol edilemeyen enfeksiyon cerrahi endikasyonlarıdır.

Kapak Onarımı

Kapak onarımı (valvuloplasti), özellikle mitral kapak hastalığında mümkün olduğunda tercih edilen yaklaşımdır. Onarım, doğal kapak dokusunu korur, antikoagülasyon ihtiyacını ortadan kaldırır ve uzun dönem sonuçları kapak değişimine göre daha iyidir. Dejeneratif mitral yetmezliğinde (prolapsus, flail leaflet) onarım başarı oranı %95'in üzerindedir.

Mitral onarım teknikleri arasında leaflet rezeksiyonu, neokorda implantasyonu (yapay korda), anüloplasti halkası yerleştirilmesi ve komisürotomi sayılabilir. Triküspit kapak yetmezliği genellikle anüloplasti ile onarılır. Aort kapak onarımı daha sınırlı durumlarda uygulanabilir (biküspit kapak, aort kökü anevrizması ile birlikte yetmezlik).

Kapak Değişimi

Kapak onarımının mümkün olmadığı veya başarısız olduğu durumlarda kapak değişimi (replasmanı) yapılır. Ciddi aort stenozu, kalsifik dejeneratif kapak hastalığı ve ileri romatizmal kapak hastalığı tipik olarak değişim gerektirir. İki ana protez kapak tipi mevcuttur: mekanik ve biyoprotez (biyolojik) kapaklar.

Mekanik kapaklar, metalden yapılmıştır ve teorik olarak ömür boyu dayanır. Ancak ömür boyu antikoagülasyon (warfarin) gerektirir. Kanama ve tromboembolik komplikasyon riski mevcuttur. Genç hastalarda (<60 yaş) tercih edilebilir. Biyoprotez kapaklar, domuz veya sığır perikardından yapılmıştır. Antikoagülasyon gerektirmez (ilk 3-6 ay hariç) ancak 10-15 yılda dejenerasyon ve reoperasyon gerekebilir. Yaşlı hastalarda ve antikoagülasyon kontrendikasyonu olanlarda tercih edilir.

Cerrahi Teknik

Kalp kapak cerrahisi genellikle median sternotomi ve kardiyopulmoner bypass kullanılarak gerçekleştirilir. Kalp durdurularak kapağa erişilir ve onarım veya değişim yapılır. Aort kapağı için aortotomi, mitral kapak için sol atriyotomi veya transseptal yaklaşım kullanılır.

Minimal invaziv yaklaşımlar giderek yaygınlaşmaktadır. Sağ mini-torakotomi ile mitral ve triküspit kapak cerrahisi yapılabilir. Üst parsiyel sternotomi ile aort kapağı cerrahisi gerçekleştirilebilir. Robotik cerrahi, seçilmiş hastalarda uygulanmaktadır. Bu yaklaşımlar, daha az ağrı, daha hızlı iyileşme ve daha iyi kozmetik sonuçlar sağlayabilir.

Postoperatif Bakım ve Takip

Kapak cerrahisi sonrası hastalar yoğun bakımda yakın izlem altında tutulur. Erken extübasyon, mobilizasyon ve rehabilitasyon hedeflenir. Antikoagülasyon, protez tipine göre düzenlenir: mekanik kapaklarda ömür boyu warfarin, biyoprotezlerde geçici antikoagülasyon veya antiplatelet tedavi.

Düzenli ekokardiyografik takip, protez fonksiyonunu değerlendirmek için gereklidir. Enfektif endokardit profilaksisi belirli dental ve cerrahi işlemlerden önce önerilir. Semptomların tekrarlaması veya yeni üfürüm gelişmesi durumunda erken değerlendirme yapılmalıdır. Biyoprotez dejenerasyonu veya paravalvuler kaçak, reoperasyon veya transkateter girişim gerektirebilir.

Koru Kalp Merkezi'nde Kapak Cerrahisi

Merkezimiz, kalp kapak cerrahisinde bölgenin deneyimli merkezlerinden biridir. Aort, mitral, triküspit ve pulmoner kapak cerrahileri başarıyla gerçekleştirilmektedir. Kapak onarımı, uzman ekibimiz tarafından öncelikli olarak değerlendirilmektedir. Konvansiyonel ve minimal invaziv teknikler, hastaya özgü şekilde planlanmaktadır.

Kapak hastalığı tanısı alan veya şüphe duyulan hastalar, kapsamlı değerlendirme ve tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak için merkezimize başvurabilirler. Multidisipliner kalp ekibimiz, her hasta için en uygun tedavi stratejisini belirlemektedir.

Sonuç

Kalp kapak cerrahisi, ciddi kapak hastalığının tedavisinde hayat kurtarıcı ve yaşam kalitesini dramatik şekilde artıran bir müdahaledir. Kapak onarımı mümkün olduğunda tercih edilmeli, değişim gerektiğinde protez seçimi hastaya özgü faktörlere göre yapılmalıdır. Cerrahi tekniklerdeki gelişmeler, minimal invaziv yaklaşımlar ve transkateter alternatifler, hastaların daha güvenli ve etkili tedaviler almasını sağlamaktadır. Erken tanı ve zamanında müdahale, optimal sonuçlar için kritik öneme sahiptir.